FIFO- FEFO – LIFOچیست؟

معنی FIFO (فایفو)

این یک قانون یا روش ساده است که می‌گوید: اولین چیزی که وارد یک سیستم می‌شود، اولین چیزی است که از آن خارج می‌شود.

به عبارت دیگر، هر چه زودتر وارد شده باشد، زودتر هم بیرون می‌رود. مثل صف نانوایی:

• اول کسی که به صف می‌ایستد، اول نان می‌گیرد.
• آخر کسی که می‌آید، آخر نان می‌گیرد.

کاربردهای مهم FIFO

۱. در انبارداری و حسابداری (مدیریت موجودی)

• قانون: کالاهای قدیمی‌تر (آنهایی که زودتر به انبار آمده‌اند) زودتر فروخته یا مصرف می‌شوند.
• چرا؟ برای کالاهای فاسدشدنی مثل مواد غذایی، شیر، میوه و دارو ضروری است تا تاریخ مصرفشان نگذرد.
• مثال: در یک سوپرمارکت، شیرهایی که تاریخ انقضایشان زودتر است را در جلوی قفسه می‌چینند تا مشتری اول آنها را بخرد.

۲. در برنامه‌نویسی و کامپیوتر (ساختار داده صف)

• قانون: داده‌ها به ترتیب زمان ورود پردازش می‌شوند.
• مثال: وقتی چند سند را به پرینتر می‌فرستید، پرینتر اول سندی را چاپ می‌کند که زودتر فرستاده شده است.

فرق FIFO با LIFO (Last In, First Out)

یک مثال خیلی ساده برای فهم بهتر

فرض کنید سه جعبه را به ترتیب در انباری می‌گذارید:

1. جعبه سبز (روز شنبه)
2. جعبه قرمز (روز یکشنبه)
3. جعبه آبی (روز دوشنبه)

طبق قانون FIFO (اولین ورودی، اولین خروجی): وقتی نیاز به یک جعبه داشته باشید، اول جعبه سبز را برمی‌دارید (چون زودتر از همه وارد شده)، بعد جعبه قرمز، و در آخر جعبه آبی.

خلاصه: FIFO یعنی “هر چی زودتر وارد شده، زودتر خارج می‌شود.” این یک قانون منصفانه و ساده است که در خیلی از جاها مثل انبار، صف، و کامپیوتر استفاده می‌شود.

FIFO, FEFO وLIFO هر سهکورد را به خوبی و با مثال توضیح بدهید و در اخر هر سه روش را مقایسه بکن

بسیار خوب. این سه روش استاندارد برای مدیریت موجودی انبار و جریان کالا هستند. در ادامه هر کدام را به زبان ساده، با مثال و در نهایت با یک جدول مقایسه توضیح می‌دهم.

1. FIFO (First In, First Out) – اولین ورودی، اولین خروجی

تعریف: قدیمی‌ترین کالایی که وارد انبار شده، اول از همه خارج می‌شود و فروخته یا مصرف می‌گردد.

مثال: فرض کنید یک فروشنده لبنیات است.

• روز شنبه: ۱۰ کارتن شیر با تاریخ انقضای ۲۰ فروردین وارد شد.
• روز یکشنبه: ۱۰ کارتن شیر دیگر با تاریخ انقضای ۲۲ فروردین وارد شد.

مشتری روز دوشنبه می‌آید. فروشنده طبق FIFO اول شیرهای تاریخ ۲۰ فروردین را می‌فروشد، چون زودتر فاسد می‌شوند.

نکته مهم: FIFO همیشه بر اساس تاریخ ورود است، نه تاریخ تولید یا انقضا. اما در عمل، اگر کالا فاسدشدنی باشد، معمولاً ورود قدیمی‌تر = انقضای نزدیک‌تر است.

2. FEFO (First Expired, First Out) – اولین انقضا، اولین خروجی

تعریف: کالایی که تاریخ انقضای آن زودتر است، اول از انبار خارج می‌شود، حتی اگر دیرتر وارد انبار شده باشد.

مثال: فرض کنید یک داروخانه انبار دارد.

• روز شنبه: ۱۰۰ بسته شربت سرفه با انقضای مهر ۱۴۰۴ وارد شد.
• روز یکشنبه: ۵۰ بسته شربت سرفه دیگر با انقضای تیر ۱۴۰۴ (که زودتر است) وارد شد.

طبق FEFO، اول باید شربت‌هایی که انقضای تیر ۱۴۰۴ دارند فروخته شوند، چون زودتر از بین می‌روند، حتی اگر دیرتر به انبار آمده باشند.

نکته مهم: FEFO برای کالاهای حساس به زمان مثل دارو، مواد غذایی، خون، واکسن و قطعات الکترونیکی با عمر محدود حیاتی است.

3. LIFO (Last In, First Out) – آخرین ورودی، اولین خروجی

تعریف: جدیدترین کالایی که وارد انبار شده، اول از همه خارج می‌شود.

مثال: فرض کنید یک انبار زغال یا شن و ماسه دارید.

• روز شنبه: ۱۰ تن زغال ریخته شد (ته انبار).
• روز یکشنبه: ۵ تن زغال روی آن ریخته شد (روی انبار).

وقتی مشتری زغال می‌خواهد، کارگر اول زغال‌های روز یکشنبه (رویی) را برمی‌دارد، چون دسترسی به آن آسان‌تر است. زغال‌های روز شنبه (ته انبار) ممکن است ماه‌ها آن‌جا بمانند.

نکته مهم: LIFO برای کالاهای غیر فاسدشدنی و فله‌ای (مثل زغال، ماسه، سیمان، آجر) کاربرد دارد. در حسابداری، LIFO باعث کاهش سود مشمول مالیات در شرایط تورمی می‌شود (اما در ایران و بسیاری از کشورها مجاز نیست).

جدول مقایسه سه روش FIFO، FEFO و LIFO

خلاصه نهایی برای انتخاب روش مناسب

• اگر کالای شما تاریخ انقضا دارد و نمی‌خواهید چیزی دور ریخته شود ← FEFO بهترین است (مثل داروخانه).
• اگر کالای شما فاسدشدنی معمولی است اما تاریخ انقضاها خیلی متفاوت نیست ← FIFO کافی و ساده‌تر است (مثل لبنیات).
• اگر کالای شما اصلاً تاریخ انقضا ندارد (مثل آجر، زغال، کتاب) یا دسترسی به کالای جدید آسان‌تر است ← LIFO (اما توجه کنید در حسابداری ایران مجاز نیست).

نکته حرفه‌ای: در انبارهای مدرن، گاهی ترکیبی از FEFO و FIFO استفاده می‌شود. مثلاً اولویت اول با FEFO است، اما در میان کالاهایی که تاریخ انقضای یکسانی دارند، FIFO اجرا می‌شود.